De Koninklijke Harmonie St-Cecilia van Sint-Amands Gesticht in 1772 - lokaal zaal  «De  Leeuw»

door Paul  De Leeuw

     Wanneer men Wenen bezoekt valt het op dat men daar de tijd van keizerin Maria-Theresia beschouwt als een van de glansperiodes van de stad en van het grote Habsburgse rijk.

Keizerin  Maria-Theresia stierf in Wenen in 1780, op 63-jarige leeftijd.  Van haar zegt men:  «Zij bestuurde hare erflanden met bekwaamheid en wijsheid, bevorderde onderwijs, nijverheid en handel, en verminderde de lasten van den boerenstand».

      Ook over Vlaanderen regeerde keizerin Maria-Theresia. Het was toen in onze streken betrekkelijk rustig en eveneens hier kwam verbetering in onderwijs, nijverheid en handel.

In bet boek van E.H. Jan Hallez: «Bijdragen tot de geschiedenis van St.-Amands» vinden wij volgende feiten die er op wijzen dat men ook in  deze gemeente aktief was op kultureel vlak.

In 1770 is er een rederijkerskamer «FIDELE». Deze voert op:  «Het Spel van den Heilige Cornelius»,  omdat er in die jaren veel volk op beeweg kwam voor deze heilige, waarvan de relikwiëen in de kerk bewaard werden. In 1772 brengt  dezelfde rederijkerskamer het spel van  «De Heilige Amandus».

In 1776 wint FIDELE zelfs het Landjuweel in Geraardsbergen. Hierover verder meer.

Intussen, in 1772, werden de aktiviteiten van Fidele uitgebreid, want haar leden stichtten ook een harmonie.  De naam ervan is :  Sint-CECILIA.

     Wij twijfelen er niet aan dat de invloed en de aanmoedigingen van de toen hier verblijvende Oostenrijkers ge­leid heeft tot vernieuwing in de manier van muziek maken. Immers, in Wenen staat  men op dat ogenblik al heel wat verder dan hier. Er zijn daar grote orkesten. Er zijn daar veel geschoolde muzikanten. Er zijn daar zelfs een Haydn en een Mozart. Men is daar al vertrouwd met instrumenten die men hier nog maar eerst leert kennen. Tot dan toe had men hier in onze dorpen nog niet veel meer dan een doedelzak, een vedel of een schalmei, zoals in den tijd van Breughel.

Niet alleen in St.-Amands sticht men een harmonie. In 1776 dus vier jaar later gebeurt hetzelfde in Puurs en in 1778 in Merchtem. En volgens de overleveringen zijn die van Merchtem, die muziek wilden leren, daarvoor naar St.-Amands gekomen. De afstand tussen beide gemeenten is 14 km. Daartussen ligt bet bos van Buggen­hout, dat twee eeuwen geleden tot aan de rand van Merchtem kwam. Men had er in die tijd wel wat voor over om muziek te leren.

     In 1822 worden de overblijvende stichters van de St.-Amandse Harmonie gevierd. Zij bestaat al 50 jaar. Er wordt een nieuw reglement opgesteld, aangepast aan de omstandigheden. Want op die 50 jaar was er heel wat gebeurd!!!

De Oostenrijkers waren hier verdreven. De Fransen hadden hun revolutie en kwamen ons dorp binnen in 1793. Kort daarop is er de Boerenkrijg  - Napoleon -  de slag van  Waterloo in 1815 waarna het  koninkrijk der Nederlanden ontstond onder Willem I. Eerst was er Oostenrijks geld, daarna Frans (met assignaties die  snel waardeloos werden, (in die tijd al een echte muntontwaarding !) daarna Nederlands geld dat terug stevig was.

Het was noodzakelijk een nieuw reglement te maken, om bijdragen en boeten te evalueren, en om zich aan te passen  aan de zo  veranderde levensomstandigheden.

 

 

reglement

In 1845 is er een «Festival de St.-Amand». We zijn Belg geworden en we doen nog niet mee aan de taal­ strijd !!!

 

festival

Zoals eerder vermeld ontstond de Harmonie St-Cecilia uit de rederijkerskamer «Fidele».  In 1776 trekken 7 Fidele-akteurs naar Geraardsbergen.  Zij winnen er het LANDJUWEEL, een prestatie die heel wat ophef moet gemaakt hebben niet alleen in het dorp, maar ver in den omtrek.

Dit feit wordt ten andere aangehaald in «rederijkers-stijl» in een paar dokumenten die hierna volgen, met de namen  van de zeven Landjuweel-winnaars en met  de vermelding:

«den eereprijs was eenen zilveren Koffijpot waardig f 126 (waarschijnlijk Florijnen)».

De langstlevende van de «ZEVEN» was Joseph Servaes, gestorven op 82-jarige ouderdom. Hij schijnt een vooraanstaande figuur in de gemeente te zijn geweest.  Hij was handelaar en brouwer.

Er waren leden van de familie Servaes die een rol speelden tijdens de Franse bezetting.  Destijds stond er een windmolen op de plaats waar nu Scheldemolens gevestigd zijn.  Deze windmolen behoorde de familie Servaes toe.

Het is zeker dat de aktiviteiten van de Harmonie nooit onderbroken zijn geworden.  Volgens Fedekam en het Muziekverbond van Belgie is er in ons land geen enkele maatschappij die 210 jaar zonder onderbreking  bestaat en nog aktief is. Voor Nederland is er THORN, gesticht in 1775 (een jaar na St.-Amands) en in bet Groot-Hertogdom is er Esch-sur-Sfire in 1815. De Koninklijke Harmonie Ste-Cecilia van St.-Amands is dus werkelijk de oudste van de BENELUX.

Tot aan de tweede wereldoorlog werden de meeste dokumenten bij gehouden door Florent Oste. Deze stierf in 1945 en toen men enkele tijd nadien die dokumenten wou opzoeken heeft men spijtig genoeg niets meer terug­ gevonden. Het is nochtans een feit dat er nooit vermeld werd, 't zij schriftelijk, 't zij mondeling dat de harmo­nie tijdelijk inaktief zou zijn geweest.

brief2

Strooibiljet

     Meestal hebben in ons land de muziekmaatschappijen in mindere of meerdere mate een politieke kleur.  St­ Cecilia echter werd gesticht in een tijd dat hier nog geen partijen waren zoals nu.  Als achteraf deze «partijen» ontstonden zullen er wel leden zijn geweest die kleur kozen, maar in de Harmonie heeft men daar altijd willen boven staan...  Het is nog steeds de regel nooit deel te nemen aan manifestaties met politiek karakter.  Wel kreeg Mijnheer Pastoor zijn jaarlijkse serenade, stapte men mee op in de processie (op de ereplaats vlak voor het H. Sacrament) en begon, en begint men nu nog het teerfeest met een mis.

     Er is ooit wel een «politieke» crisis geweest.  Na de onafhankelijkheid van Belgie waren er aanvankelijk Katholieken en Liberalen.  Er was wel stemrecht, maar niet voor iedereen.  Enkel voor de geprivilegieerden.  

Na 1830 hadden de katholieken steeds de meerderheid, maar in 1870 komen de Liberalen aan het bewind en be­gint de «schoolstrijd» in al zijn hevigheid.

Er waren toen !eden die openlijk de belangen van de katholieke scholen verdedigden en die om die redenen St­ Cecilia verlaten hebben.  Het zijn dezen die in St.-Amands een tweede muziekmaatschappij stichtten.  Precies in 1870.

Dat alles schijnt weinig invloed gehad te hebben op degenen die trouw bleven, want twee jaar later in 1872, wordt het eeuwfeest op grandioze wijze gevierd.  Er was een affiche van 80 cm op 140 cm, in kleurendruk.  De feesten duurden een volle week.  Er kwamen 21 vreemde maatschappijen.  St-Cecilia van Hamme kwam per stoomboot. Er was een groot vuurwerk.  En «DE» sensatie voor die tijd : er was het opstijgen van een «Ballon met warme lucht».

Contactgegevens

Winkelstraat 13 - 2890 Puurs-Sint-Amands
Youtube d'Harmonie